JP COLLECTIE: oktober 2025

Neuengamme. Getuigenis over het blootgelegde nationaal-socialisme van een Duits concentratiekamp, door Albert van de Poel, Gestapo-gevangene nummer 5919 in de jaren 1941-1943 in Neuengamme bij Hamburg, uitgegeven door Winants, Heerlen, Nederland, 1945. Nederlands. Getuigenis van een gevangene van concentratiekamp Neuengamme die in 1941 door de Gestapo werd gearresteerd, zonder dat hem werd verteld waarom, en snel naar het kamp werd overgebracht en in Blok 14 werd geplaatst. Daar kreeg hij instructies van een van de gevangenen die de onmogelijke situatie beschreef waarin de gevangenen zich bevonden: "Alles is hier verboden" en hij legt uit: "Het is verboden te kopen en verkopen, verboden te spreken, verboden het blok na de avondbel te verlaten, verboden iets te doen wat je andere gevangenen niet ziet doen, alles moet zijn als een poppenspel van duizend mannen die dansen op de wijs van de SS... Er zijn zoveel verboden dat het simpelweg onmogelijk is om niet voortdurend het ene of het andere verbod te overtreden, en daarom is er altijd straf, loopt iemand voortdurend het gevaar betrapt of verraden te worden... Er is ook collectieve verantwoordelijkheid voor wat medegevangenen overkomt als gevolg van overtredingen. Daarom moeten we, omwille van de omstandigheden, allemaal helpen zoveel mogelijk misdaden van anderen te beschermen...". In het kamp werd hij gedwongen tewerkgesteld in de nabijgelegen steenfabriek. Waar elke ochtend een appèl werd gehouden, waarbij zelfs de geringste onnodige beweging niet was toegestaan, moesten gevangenen stijf rechtop staan met rechte ruggen, zonder te bewegen zoals de nazi's hen beschouwden; elke beweging kon de gevangene het leven kosten. In Neuengamme hanteerden de nazi's monsterlijke martelmethoden, die uitgebreid worden beschreven in het boek, dat hier niet in detail zal worden besproken. In Neuengamme hoefden gevangenen die zelfmoord wilden plegen zich niet op het elektrische hek te werpen; het was voldoende om uit de rij te stappen of een verkeerde beweging te maken en ze werden ter plekke doodgeschoten. Het leidende principe van de nazi-martelmethoden was de onvoorspelbaarheid van taken. Overdag gaven de nazi's gevangenen opdracht om talloze onverwachte handelingen uit te voeren, uit pure verbazing, zoals schoenen verwisselen voor die van een ander, bedden verschonen, zich uitkleden en zich melden voor een oppervlakkige inspectie, zich snel uit- en aankleden, stilstaan zonder te bewegen, midden in de nacht klonk er een fluitsignaal en moest de gevangenengroep van het blok op volle snelheid naar voren rennen, en meer. Deze taken, die hij gedetailleerd beschrijft, waren bedoeld om de lichamen en geesten van de gevangenen te breken, omdat de nazi's telkens beweerden dat de gevangene de hem opgelegde taak niet had vervuld en daarom allerlei vreemde, onvoorstelbare straffen verdiende. Na een korte tijd in het kamp werd het hem duidelijk dat alles wat hij tot dan toe over de wreedheid van de nazi's had gelezen, nog niet eens een percentage was van wat ze hem en zijn vrienden hadden aangedaan en wat hij met eigen ogen in het kamp had gezien. Paulus was ook getuige van het hele uitroeiingsproces in het kamp. In een van de laatste hoofdstukken, getiteld "Hoe de menselijke ziel overwint", wordt een verhelderende uitleg gegeven van de menselijke veerkracht onder de zwaarste omstandigheden, en de gruweldaden van de menselijke geest, zelfs tegenover het ergste kwaad. Tegelijkertijd wordt de onvoorstelbare absurditeit benadrukt van het "Arische meesterras" dat door de nazi's aan de top van de menselijke rassen werd geplaatst en de laagste daden in de geschiedenis beging, tegenover de kampbewoners van de "inferieure rassen" in wie de wonderbaarlijke kracht van de menselijke geest werkelijk tot uiting kwam. Het concentratiekamp Neuengamme was een van de kampen in het nazi-Duitse concentratiekampennetwerk in de Hamburgse wijk Neuengamme. De faciliteit begon in 1938 te functioneren als een extern kamp van Sachsenhausen en werd in 1940 onafhankelijk. Het kamp staat bekend om de wrede dwangarbeid die gevangenen in de baksteenindustrie moesten verrichten. Gevangenen werden gedwongen in harde aarde te graven zonder geschikt gereedschap of rekening te houden met weersomstandigheden of gezondheid, en de uitroeiingsmethoden waren ook zwaar, waarbij velen werden vermoord door middel van fenolinjecties. In oktober 1942 werden gaskamers in het kamp geopend. Er werd een crematorium ingericht om de lichamen te verbranden van gevangenen die stierven aan tyfus en andere ziekten. Het kamp werd in april 1945, aan de vooravond van de bevrijding door het Britse leger, door de SS ontruimd. Tijdens de jaren van activiteit kwamen er meer dan 55.000 mensen om het leven.